- Barbarus jestem, barbarus! - powtarzał

- A co waćpani zamierzasz pani podkomorzynie Iwowskiej odpowiedzieć? - Mój mąż przyjeżdża w maju; na niego to zdam; ale tak myślę, że jak Basia zechce, tak będzie. Chrystus był na nim z blachy wycięty i tak właśnie pomalowany, że dopiero z boku zaszedłszy i cienkość blachy widząc poznałeś, iż nieprawdziwe ciało wisi; ale z przodu twarz miał jakoby żywą, od boleści jeno nieco przybladłą, i cierniową koronę, i oczy do góry podniesione z okrutnym smutkiem i żałością. To sobie rzekłszy obejrzała się za łotrzykami, ale ci uciekali kupą. John Eldrege Jeno Krzysia oręża nie kocha... Raz go u księcia Jeremiego wyprosiłem. Wielce bogaty to Tatarzyn, ale dziwnie przeciw narodowi naszemu zawzięty, bo czterech jego braci na wyprawach przeciw nam poległo. Bo widzisz waść, nieraz przychodziło mi to do głowy, że gdyby wszystkie ludzkie życzenia spełniać się miały, nie byłoby żadnej różnicy między tą ziemską Rzecząpospolitą a niebieską, która sama jedna zupełną szczęśliwość dać może. Oj, lepsza taka natura na tym pełnym przygód świecie.

Ot, co jest! Chwali się to panu Muszalskiemu, że prostego człeka braterską miłością pokochał. Zagłoba począł chodzić po izbie, potem stanął przed Ketlingiem, założył ręce w tył i rzekł: - A ja ci powiadam, że było! Jeśli nie było, to niech od dziś dnia nigdy tego oto brzucha tym oto pasem nie obwiążę. Tajemnicę pilnie obserwuj, bo dla Boga, zgubiłbyś ich wszystkich. - Nie neguję, że Tuhaj-bej z wielkiej krwi pochodził, ale owo i Hassling był szlachcic, a przecie by Krzysia Drohojowska nie poszła za niego, gdyby był naszego indygenatu nie miał. ks. Piotr Pawlukiewicz I rzeczywiście w niektórych jarach było straszno, bo nie tylko mroczno, ale i głucho. - Dla Boga! chyba żeś już pytał? - Nie mówmy o tym! Uczyń mi waćpan tę łaskę! - Dobrze, mówmy o aurze... Nie będę ja za Francuzem głosował. - Przed godniejszymi stoję - rzekł.

- Ha! więc acan utrzymujesz, że pies zdrajca, a wilk nie zdrajca, że wilk nie ukąsi ręki, która go gładzi i jeść mu daje? Więc to pies zdrajca? Może waćpan jeszcze i Mellechowicza będziesz bronił, a nas wszystkich zdrajcami uczynisz?... Przecie oto kwiat wieku przesłużył. Wszystkie usta rycerskie powtarzały ze czcią jego imię. Wielkie były wcześnie różnych kandydatów starania, wielkie partii rozmaitych współzawodnictwa, a choć to elekcja miała dopiero rozstrzygnąć, rozumiał wszakże każdy niezwykłą sejmu konwokacyjnego ważność. W taki też wieczór opowiadał raz pan Muszalski, co następuje: - Niech Najwyższy ma w opiece swojej świętej całą Rzeczpospolitę, nas wszystkich, a między nami szczególnie jejmość panią tu obecną, godną naszego komendanta małżonkę, na której splendory ślepia nasze spoglądać niemal niegodne. strażnica Mnie trocha boli, ale to nic... może byś tak... Naprzód, w długim białym habicie wydawał się wyższy niż w dragońskim kolecie; po wtóre, sterczące dawniej ku oczom wąsiki nosił teraz ku dołowi i brodę usiłował zapuścić, która tworzyła dwa żółte kosmyczki nie dłuższe nad pół palca; na koniec wychudł i wymizerniał bardzo, oczy jego straciły dawny blask i zbliżał się powoli, mając ręce ukryte na piersiach pod habitem i spuszczoną głowę.

Z niektórymi murzami wodę na szablę lał i pobratymstwo zawarł. Cieszyło ją niezmiernie owo życie żołnierskie, któremu nigdy nie przypatrywała się dotąd tak blisko: ruch, pochody, powroty z wypraw, widok jeńców. I mają słuszność, bo przecie tak było i tak jest... - Moja mościa panno! - rzekł żywo pan Nowowiejski. zdrowie Czysty żak, jak mi Bóg miły! Inne teraz niewiasty na świecia! Za moich czasów, gdy podwika na ławie siadła, to aż ława zaskrzypiała, jakby ktoś psu na ogon nastąpił, a ty byś mogła na kocie oklep jeździć, bez wielkiej dla onej bestii fatygi... - Czego chcesz? - spytał Kmicic puszczając żonę. - powtórzył pan Wołodyjowski. Za czym korzystając z przywileju jaki mu dawał wiek i biała głowa, podszedł ku niej po wieczerzy i począł ją gładzić po jedwabistych czarnych wiosach.

Ale co do miłości generalnej, o której tak wymownie mówił ksiądz Kamiński, przyznaję, że w ciężkim grzechu dotąd żyłem, bo jej we mnie nie było i nie starałem się, żeby ją mieć. Ja tu na wszystko mam pilne ucho, wiem wszystko i Bogusz tajemnicy przede mną nie czyni, co się na hetmańskim dworze gada. Zmiłowania wyglądam, bo mi ciężko okrutnie... Jacek Pulikowski Chociaż słońce dogrzewało jeszcze borom i stepom mocno, surowy chłód taił się w tych kamiennych gardzielach i chwytał niespodzianie przejeżdżających. I następnie zaczęła już jednym tchem recytować: - Nie było wtedy słychu o zagonach, a chorągiew tatusiowa stała pod Paniowcami. Nibyć to woda po wierzchu tacite płynie, a przecie on tam na dnie leży, a bieg przyrodzony hamuje, a zawadza, a tak okrutnie rozdziera, i będzie leżał, będzie rozdzierał, póki wszystka woda do Styksu nie spłynie! Ty, Janie, do takich zaliczon być możesz; ale takim gorzej na świecie, bo w nich i boleść, i pamięć nie mija. W nocy zimno kąsało jak pies... Ludzi przysyłam nieskąpo i oficyjerów doświadczonych, ale prym we wszystkim oddawajcie panu Snitce i do kompanii go przypuszczajcie, bo to jest bene natus i posesjonat, i towarzysz; a Mellechowicz dobry żołnierz, ale Bóg wie kto.

- Przecie wolna jest. - Jakże się te listy tu dostały? - spytał znów Zagłoba. Dola moja winna, nikt więcej, bo to już widać palec boży w tym, bym ja w sieroctwie pozostał... Po tych słowach rozeszli się zaraz wszyscy, bo niewiasty były bardzo zdrożone i czekały tylko na łóżek posłanie. Miłowałażeś go okrutnie? Miłujeszże go jeszcze? Ewka była jakby odurzona. Przygłuszony okrzyk radości wyrwał się z ust młodego Tatara. Zaraz go wezmę na pytki. Kiedyśmy oto po Halszkę Skrzetuską tędy jechali, to już była pustynia, a potem jeszcze ze dwadzieścia razy przeszły tędy czambuły...